Jak podczas przeglądu podatkowego fundacji rodzinnej zidentyfikowaliśmy 5 obszarów ryzyka podatkowego?

Sytuacja klienta

Fundacja rodzinna prowadziła działalność inwestycyjną zgodną z zakresem dopuszczalnym przez ustawę o fundacji rodzinnej. W jej portfelu znajdowały się udziały i akcje spółek kapitałowych, nieruchomości przeznaczone na wynajem oraz aktywa finansowe generujące dochody pasywne.

Fundacja osiągała przychody m.in. z:

• dywidend,
• sprzedaży akcji,
• wykupu certyfikatów inwestycyjnych,
• najmu nieruchomości,
• odsetek od pożyczek udzielonych spółkom powiązanym.

Dodatkowo realizowała świadczenia na rzecz beneficjentów oraz ponosiła wydatki o charakterze reprezentacyjnym i społecznym.

Celem przeglądu podatkowego fundacji rodzinnej było potwierdzenie prawidłowości rozliczeń CIT fundacji rodzinnej oraz identyfikacja potencjalnych ryzyk podatkowych przed ewentualną kontrolą.

Ryzyko nr 1: Opodatkowany najem dla podmiotu powiązanego, ale bez kosztów podatkowych

Podczas przeglądu ustaliliśmy, że fundacja prawidłowo rozpoznała przychody z najmu nieruchomości na rzecz podmiotu powiązanego i opodatkowała je stawką 19% CIT.

Problem pojawił się jednak po stronie kosztowej.

W deklaracji CIT-8 wykazano wyłącznie przychody z najmu, bez uwzględnienia kosztów uzyskania przychodów możliwych do odliczenia.

Nasza analiza

Przeprowadziliśmy szczegółową weryfikację kosztów związanych z nieruchomością.

Ponadto wskazaliśmy konieczność zastosowania zasad proporcjonalnego rozliczania kosztów wspólnych wynikających z art. 15 ust. 2 i 2a ustawy o CIT.

Efekt

Rekomendowaliśmy korektę deklaracji CIT-8 oraz odzyskanie nadpłaconego podatku, optymalizując rozliczenie CIT fundacji rodzinnej.

Ryzyko nr 2: Pożyczka dla spółki zależnej i ryzyko ukrytego zysku

Fundacja udzieliła pożyczki spółce kapitałowej, w której posiadała udziały.

Na pierwszy rzut oka transakcja nie budziła zastrzeżeń.

W toku analizy zwróciliśmy jednak uwagę na jeden z częściej pomijanych aspektów opodatkowania fundacji rodzinnej – rynkowość oprocentowania.

Dlaczego to ważne?

Ustawa o fundacji rodzinnej pozwala fundacji udzielać pożyczek spółkom, w których posiada udziały lub akcje.

Jeżeli jednak oprocentowanie zostanie ustalone poniżej poziomu rynkowego, organy podatkowe mogą uznać różnicę pomiędzy odsetkami rynkowymi a odsetkami faktycznie naliczonymi za ukryty zysk fundacji rodzinnej.

Konsekwencją może być obowiązek zapłaty 15% CIT.

Efekt

Potwierdziliśmy brak bieżącego obowiązku podatkowego oraz wskazaliśmy działania dokumentacyjne pozwalające ograniczyć ryzyko zakwestionowania warunków finansowania.

Ryzyko nr 3: Darowizna na cele społeczne wcale nie oznacza zwolnienia podatkowego

Jednym z najciekawszych obszarów analizy były darowizny przekazywane przez fundację.

W praktyce wielu fundatorów zakłada, że wsparcie organizacji pożytku publicznego powinno korzystać z preferencji podatkowych. Aktualna praktyka organów podatkowych prowadzi jednak do odmiennych wniosków.

Co mówią organy?

Podobne stanowisko zaprezentował również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku III SA/Wa 2562/24.

Dokonywanie jakichkolwiek darowizn – czy na rzecz osób fizycznych/prawnych lub Podmiotów PP (które mogłyby zostać beneficjentami), wydaje się podważać cel, jakim jest gromadzenie mienia i zarządzanie nim w interesie beneficjentów. Można przypuszczać, że ustawodawca celowo obwarował obowiązkiem podatkowym spoczywającym na fundacji rodzinnej możliwość dokonywania świadczeń także w zakresie określonym ustawą, a także ograniczył możliwość wykonywania działalności gospodarczej operacyjnej – aby chronić realizację ustawowego celu fundacji rodzinnych i ograniczać ryzyko pokrzywdzenia beneficjentów fundacji rodzinnej poprzez działania uszczuplające majątek fundacji rodzinnej.

Sąd podkreślił, że podstawowym celem fundacji rodzinnej jest gromadzenie i zarządzanie majątkiem w interesie beneficjentów, a nie prowadzenie działalności filantropijnej.

Efekt

Zidentyfikowaliśmy konieczność rozpoznania dodatkowego zobowiązania podatkowego oraz wskazaliśmy działania porządkujące status beneficjentów fundacji, ograniczając ryzyka podatkowe fundacji rodzinnej.

Ryzyko nr 4: Członkostwo w organizacji biznesowej może stać się ukrytym zyskiem

Fundacja finansowała członkostwo w organizacji biznesowej. Kluczowe pytanie brzmiało: kto faktycznie korzysta z tego świadczenia?

Jeżeli członkostwo służy działalności inwestycyjnej fundacji, wydatek co do zasady nie powinien generować dodatkowego podatku.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy rzeczywistym beneficjentem jest fundator lub beneficjent wykorzystujący kontakty biznesowe dla własnej działalności.

W takim przypadku organy mogą uznać wydatek za ukryty zysk opodatkowany 15% CIT.

Efekt

Zaproponowaliśmy wdrożenie procedury dokumentowania celu biznesowego podobnych wydatków, co pozwoli ograniczyć ryzyko uznania ich za ukryty zysk fundacji rodzinnej.

Ryzyko nr 5: Bilety na koncert za 10 000 zł i problem z dokumentacją

Podczas przeglądu przeanalizowaliśmy również zakup biletów na wydarzenie kulturalne.

Wartość świadczenia wynosiła: 10 biletów o wartości 1 000 zł za sztukę, łączna wartość 10 000 zł

Nie prowadzono jednak ewidencji osób korzystających z biletów.

Dlaczego to problem? Brak dokumentacji uniemożliwia wykazanie, kto faktycznie był odbiorcą świadczenia.

W efekcie organ podatkowy może zakwalifikować taki wydatek jako:

• świadczenie na rzecz beneficjenta,
• darowiznę,
• ukryty zysk.

W każdym z tych wariantów fundacja może być zobowiązana do zapłaty 15% CIT: 10 000 zł × 15% = 1 500 zł CIT

Efekt

Brak właściwej dokumentacji może skutkować obowiązkiem zapłaty 15% CIT oraz zwiększyć ryzyko zakwestionowania rozliczeń podczas kontroli podatkowej.

Najważniejsze wnioski

Przegląd podatkowy fundacji rodzinnej pozwala wykryć nie tylko oczywiste błędy w rozliczeniach CIT, ale również ryzyka wynikające z codziennych decyzji biznesowych.

Przeprowadzony audyt umożliwia ocenę zgodności działań fundacji z obowiązującymi przepisami, ograniczenie ryzyka podatkowego oraz przygotowanie organizacji na ewentualną kontrolę.

W praktyce największe zagrożenia dotyczą nie tyle inwestycji kapitałowych, ile świadczeń dla beneficjentów, darowizn, wydatków reprezentacyjnych czy transakcji z podmiotami powiązanymi. Dlatego regularny przegląd podatkowy fundacji rodzinnej stanowi istotny element bezpiecznego zarządzania majątkiem i planowania sukcesji.