Split payment przestanie chronić? Ważne zmiany w odpowiedzialności solidarnej od 1 października 2026 r.

Planowany termin wejścia zmian w życie to 1 października 2026 r. Trzeba jednak zaznaczyć, że na dzień publikacji tego artykułu proces legislacyjny nie został jeszcze zakończony. Sejm uchwalił ustawę 17 lipca 2026 r., natomiast 6 sierpnia Senat wprowadził do niej 10 poprawek. Ostateczne brzmienie regulacji może więc jeszcze ulec zmianie.

Co dokładnie ma się zmienić? Czy split payment nadal będzie chronił przedsiębiorców? Kiedy nabywca może odpowiadać za VAT niezapłacony przez kontrahenta? I co nowe przepisy oznaczają dla firm korzystających z usług księgowych, IT czy marketingowych?

Najważniejsze informacje w skrócie

• split payment nie zostanie zlikwidowany,
• ochrona związana z MPP ma zostać ograniczona w określonych sytuacjach,
• odpowiedzialność solidarna ma zostać rozszerzona na wybrane usługi niematerialne,
• w projektowanym katalogu znajdują się usługi rachunkowo-księgowe,
• nowe regulacje obejmą również m.in. usługi IT, hosting, doradztwo, reklamę i usługi związane z zatrudnieniem,
• znaczenie będą miały wartości pojedynczych faktur oraz łączna wartość określonych usług kupowanych od jednego kontrahenta w miesiącu,
• przedsiębiorcy powinni zweryfikować procedury dotyczące kontrahentów, płatności i dokumentowania transakcji,
• planowany termin stosowania nowych regulacji to 1 października 2026 r.. Na dzień publikacji artykułu proces legislacyjny nadal trwa.

Split payment – czym jest mechanizm podzielonej płatności?

Mechanizm podzielonej płatności (MPP), określany również jako split payment, polega na rozdzieleniu płatności za fakturę na dwie części. Kwota netto trafia na rachunek rozliczeniowy sprzedawcy, natomiast kwota VAT jest przekazywana na jego specjalny rachunek VAT.

Mechanizm może być stosowany przy płatnościach dokonywanych przelewem w złotych polskich na rzecz podatników. W przypadku obowiązkowego MPP zastosowanie tego sposobu płatności jest wymagane po spełnieniu określonych warunków.

Obowiązkowy split payment dotyczy obecnie transakcji, w których łącznie:

• wartość brutto faktury przekracza 15 000 zł,
• przedmiotem transakcji są towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do ustawy o VAT,
• zarówno sprzedawca, jak i nabywca są podatnikami VAT.

Wśród transakcji objętych obowiązkowym MPP znajdują się m.in. niektóre usługi budowlane, paliwa, wyroby stalowe, metale, części samochodowe czy urządzenia elektroniczne. Szczegółowy katalog znajduje się w załączniku nr 15 do ustawy o VAT.

Ważne jest przy tym rozróżnienie między obowiązkowym a dobrowolnym MPP. Split payment może być zastosowany również wtedy, gdy przepisy nie nakładają takiego obowiązku.

Split payment a odpowiedzialność solidarna – jak działa ochrona nabywcy?

Odpowiedzialność solidarna oznacza, że w określonych sytuacjach nabywca może odpowiadać wraz ze sprzedawcą za zaległości w VAT związane z transakcją.

Zgodnie z obecnymi zasadami odpowiedzialność solidarna dotyczy określonych dostaw towarów i usług. Warunkiem jej zastosowania jest m.in. to, aby nabywca wiedział lub miał uzasadnione podstawy, aby przypuszczać, że VAT wynikający z transakcji – w całości lub części – nie zostanie wpłacony do urzędu skarbowego.

Jednym z istotnych zabezpieczeń nabywcy jest zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności. Ministerstwo Finansów wskazuje, że zapłata w MPP może uwolnić nabywcę od odpowiedzialności solidarnej w zakresie przewidzianym przepisami.

Dotychczasowa konstrukcja prowadziła więc do prostego wniosku: jeżeli transakcja wiąże się z ryzykiem odpowiedzialności solidarnej, zastosowanie split payment może stanowić ważny element ochrony nabywcy.

Planowana nowelizacja wprowadza jednak istotne ograniczenia tej zasady.

Jakie usługi zostaną objęte odpowiedzialnością solidarną?

Projektowany załącznik nr 16 zawiera katalog usług, których nabycie ma zostać objęte nowymi zasadami odpowiedzialności solidarnej. Wśród nich znalazły się:

Katalog został wskazany bezpośrednio w projekcie ustawy przekazanym do Senatu.

Usługi księgowe w katalogu nowych regulacji

Z perspektywy przedsiębiorców korzystających z outsourcingu księgowości szczególnie istotne jest to, że w projektowanym załączniku nr 16 znalazły się usługi rachunkowo-księgowe – PKWiU 69.20.2.

Nie oznacza to jednak, że każda faktura wystawiona przez biuro rachunkowe automatycznie będzie oznaczała odpowiedzialność klienta za VAT tego biura.

Odpowiedzialność solidarna jest uzależniona od spełnienia przesłanek określonych w ustawie. Istotne znaczenie będzie miało m.in. to, czy nabywca wiedział lub miał uzasadnione podstawy, aby przypuszczać, że podatek wynikający z transakcji nie zostanie zapłacony.

Dla przedsiębiorców oznacza to przede wszystkim potrzebę zwrócenia większej uwagi na weryfikację kontrahentów, prawidłowość dokumentacji i procedury związane z płatnościami VAT.

Jakie limity będą miały znaczenie?

Projektowane przepisy przewidują również ograniczenia związane z wartością transakcji.

Odpowiedzialność solidarna w przypadku nabycia usług z projektowanego załącznika nr 16 nie ma obejmować nabycia udokumentowanego fakturą, której kwota należności ogółem jest niższa niż 15 000 zł lub równowartość tej kwoty w walucie obcej.

Projekt przewiduje jednak istotny wyjątek: wyłączenie to nie będzie miało zastosowania, jeżeli łączna wartość takich usług nabywanych od jednego usługodawcy, bez VAT, w danym miesiącu przekroczy 50 000 zł.

W praktyce przedsiębiorcy powinni więc zwracać uwagę nie tylko na wartość pojedynczej faktury, ale również na łączną wartość usług kupowanych od tego samego kontrahenta w miesiącu.

To szczególnie ważne przy stałej współpracy, np. z firmą księgową, software house'em, agencją reklamową czy zewnętrznym dostawcą usług HR.

Jakie znaczenie dla przedsiębiorców ma nowelizacja?

Planowane zmiany mogą mieć znaczenie dla wielu firm, nawet jeżeli nie prowadzą one działalności w branżach tradycyjnie kojarzonych z obowiązkowym split payment.

Do tej pory przedsiębiorca mógł kojarzyć odpowiedzialność solidarną przede wszystkim z określonymi „towarami wrażliwymi” oraz obowiązkowym MPP. Po rozszerzeniu katalogu odpowiedzialność solidarna może dotyczyć również usług niematerialnych.

Praktyczne konsekwencje nowelizacji można sprowadzić do kilku punktów:

• Split payment przestaje być „polisą bezwarunkową”. Nadal warto go stosować, ale nie zwalnia on automatycznie z obowiązku podstawowej weryfikacji kontrahenta.
• Usługi niematerialne trafiają pod większą lupę fiskusa — zwłaszcza tam, gdzie miesięczne rozliczenia z jednym dostawcą przekraczają wskazane progi.
• Rośnie znaczenie dokumentowania należytej staranności. W razie kontroli to nabywca może być zmuszony wykazać, że nie wiedział i nie mógł wiedzieć o nieprawidłowościach po stronie kontrahenta.
• Wybór dostawcy usług staje się elementem ryzyka podatkowego, a nie tylko decyzją kosztową czy jakościową.

W praktyce szczególną uwagę powinny zwrócić firmy, które regularnie korzystają z:

• usług księgowych,
• usług IT i programistycznych,
• hostingu,
• doradztwa i consultingu,
• usług reklamowych i marketingowych,
• usług badania rynku,
• usług związanych z zatrudnieniem,
• usług administracyjnych,
• wybranych usług profesjonalnych i technicznych.

Jak weryfikować kontrahentów?

Jednym z podstawowych elementów ograniczania ryzyka powinno być sprawdzanie kontrahentów.

W zależności od rodzaju transakcji warto zweryfikować m.in.:

• status podatnika VAT,
• rachunek bankowy kontrahenta,
• dane identyfikacyjne,
• charakter i rzeczywisty zakres świadczonych usług,
• wartość transakcji,
• dokumentację potwierdzającą wykonanie usługi,
• okoliczności, które mogłyby wskazywać na nierzetelność transakcji.

Ministerstwo Finansów wskazuje, że dochowanie należytej staranności powinno uwzględniać zarówno formalną weryfikację kontrahenta, jak i okoliczności konkretnej transakcji.

Jak przygotować firmę na zmiany w split payment?

Przedsiębiorcy powinni potraktować nadchodzące zmiany jako dobry moment na przegląd wewnętrznych procedur VAT.

1. Przeanalizuj katalog usług kupowanych przez firmę: Sprawdź, jakie usługi niematerialne nabywa Twoja firma i czy mogą one znaleźć się w projektowanym załączniku nr 16.

2. Zweryfikuj klasyfikację usług: Szczególne znaczenie będzie miała prawidłowa klasyfikacja według PKWiU. Sam opis usługi na fakturze nie zawsze wystarczy do jednoznacznej oceny jej charakteru.

3. Sprawdź wartości transakcji: Nie analizuj wyłącznie pojedynczych faktur. Przy stałej współpracy zwróć uwagę również na łączną wartość usług nabywanych od jednego kontrahenta w miesiącu.

4. Zaktualizuj procedury weryfikacji kontrahentów: Jeżeli firma nie ma formalnej procedury weryfikacji dostawców, warto ją stworzyć. W przypadku większych organizacji dobrym rozwiązaniem może być również automatyzacja części procesu.

5. Zweryfikuj proces płatności: Upewnij się, że osoby odpowiedzialne za płatności wiedzą, kiedy należy zastosować MPP i jak prawidłowo wykonać przelew.

6. Dokumentuj przeprowadzone czynności: Dokumentacja może mieć istotne znaczenie przy późniejszej ocenie tego, czy przedsiębiorca dochował należytej staranności.

Czy zmiany dotyczą również firm korzystających z outsourcingu księgowego?

Tak – i jest to jeden z powodów, dla których temat powinien zainteresować przedsiębiorców korzystających z zewnętrznych usług księgowych.

Projektowany katalog obejmuje bowiem usługi rachunkowo-księgowe PKWiU 69.20.2. Nie oznacza to jednak, że korzystanie z outsourcingu księgowości samo w sobie staje się ryzykowne.

Kluczowe będzie spełnienie ustawowych przesłanek odpowiedzialności solidarnej. Dlatego istotne pozostają prawidłowe rozliczenia VAT, transparentność współpracy, odpowiednia dokumentacja oraz procedury zapewniające prawidłową obsługę podatkową.

Dla przedsiębiorcy jest to również argument za wyborem profesjonalnego i transparentnego partnera do obsługi księgowej.

Co warto zrobić już teraz?

Choć nowe przepisy nie są jeszcze ostatecznie uchwalone, przedsiębiorcy nie muszą czekać z przygotowaniami do ostatniego dnia. Już teraz warto:

• przeanalizować kontrahentów świadczących usługi wymienione w projektowanym załączniku nr 16,
• sprawdzić, ile firma wydaje miesięcznie na takie usługi,
• zweryfikować procedury dotyczące split payment,
• sprawdzić proces weryfikacji kontrahentów,
• uporządkować dokumentację dotyczącą zakupionych usług,
• przygotować osoby odpowiedzialne za księgowość i płatności na nowe zasady,
• monitorować ostateczne brzmienie nowelizacji.

Porównanie przepisów o split payment i odpowiedzialności solidarnej