Test na utratę wartości aktywów (impairment test) – kiedy jest obowiązkowy?

Na czym polega test na utratę wartości?

Utrata wartości występuje wtedy, gdy wartość bilansowa aktywa jest wyższa od jego wartości odzyskiwalnej.

Wartość odzyskiwalna to wyższa z dwóch wartości:

• wartości użytkowej (VIU – value in use),
• wartości godziwej pomniejszonej o koszty zbycia (FVLCD – fair value less costs of disposal).

Jeżeli wartość bilansowa przewyższa wartość odzyskiwalną, konieczne może być ujęcie odpisu aktualizującego z tytułu utraty wartości.

Kiedy test na utratę wartości aktywów jest obowiązkowy?

MSR 36 przewiduje dwa podstawowe przypadki.

Aktywa testowane co najmniej raz w roku

Niezależnie od występowania przesłanek utraty wartości corocznemu testowi podlegają:

• wartość firmy (goodwill) powstała w wyniku połączenia jednostek,
• wartości niematerialne o nieokreślonym okresie użytkowania,
• wartości niematerialne, które nie są jeszcze dostępne do użytkowania.

Coroczny test nie musi być przeprowadzany dokładnie na dzień bilansowy. Może być wykonywany w innym terminie w ciągu roku, pod warunkiem zachowania odpowiedniej regularności.

Aktywa testowane po wystąpieniu przesłanek

W przypadku pozostałych aktywów objętych MSR 36 test przeprowadza się wtedy, gdy występują przesłanki wskazujące na możliwość utraty wartości.

Dotyczy to m.in.:

• rzeczowych aktywów trwałych,
• wartości niematerialnych o określonym okresie użytkowania,
• aktywów z tytułu prawa do użytkowania.

Na koniec każdego okresu sprawozdawczego jednostka powinna ocenić, czy takie przesłanki występują.

Test na utratę wartości firmy (goodwill)

Test na utratę wartości firmy dotyczy wartości firmy (goodwill) powstałej w wyniku połączenia jednostek. Goodwill nie jest amortyzowany, dlatego zgodnie z MSR 36 podlega testowi na utratę wartości co najmniej raz w roku, niezależnie od tego, czy wystąpiły przesłanki wskazujące na możliwość utraty wartości.

Wartość firmy nie generuje przepływów pieniężnych samodzielnie. Z tego względu goodwill przypisuje się do ośrodka lub grupy ośrodków wypracowujących środki pieniężne, które mają korzystać z efektów połączenia.

Test polega na porównaniu wartości bilansowej CGU, uwzględniającej przypisany goodwill, z jego wartością odzyskiwalną.

Jeżeli wartość bilansowa przewyższa wartość odzyskiwalną, konieczne jest ujęcie odpisu z tytułu utraty wartości.

W praktyce szczególnego znaczenia nabierają założenia dotyczące:

• przyszłych przepływów pieniężnych,
• marż,
• długoterminowego tempa wzrostu,
• stopy dyskontowej.

Nawet niewielkie zmiany tych parametrów mogą istotnie wpływać na wynik testu.

Czym jest CGU?

Jeżeli nie można ustalić wartości odzyskiwalnej pojedynczego aktywa, test na utratę wartości przeprowadza się na poziomie CGU (cash-generating unit).

CGU to najmniejsza identyfikowalna grupa aktywów generująca wpływy pieniężne w dużej mierze niezależne od wpływów generowanych przez inne aktywa lub grupy aktywów.

Prawidłowe określenie CGU ma szczególne znaczenie przy testowaniu goodwill. Zbyt szerokie grupowanie aktywów może powodować, że dobre wyniki jednej części działalności kompensują gorsze wyniki innej, utrudniając identyfikację rzeczywistej utraty wartości.

Jak ustala się wartość odzyskiwalną?

Wartość odzyskiwalna jest wyższą z dwóch wartości: VIU i FVLCD.

Wartość użytkowa – VIU

VIU (value in use) opiera się na zdyskontowanych przyszłych przepływach pieniężnych, które aktywo lub CGU ma generować w obecnym stanie.

Podstawą kalkulacji są racjonalne i możliwe do uzasadnienia prognozy, zazwyczaj powiązane z budżetami i planami zatwierdzonymi przez zarząd.

Istotne znaczenie mają przede wszystkim:

• prognozowane przychody i marże,
• nakłady konieczne do utrzymania aktywów,
• zmiany kapitału obrotowego,
• długoterminowa stopa wzrostu,
• stopa dyskontowa.

Wartość godziwa pomniejszona o koszty zbycia – FVLCD

FVLCD odpowiada wartości, którą można uzyskać ze sprzedaży aktywa lub CGU uczestnikowi rynku po uwzględnieniu kosztów zbycia.

W zależności od charakteru aktywa można wykorzystywać m.in.:

• ceny rynkowe,
• transakcje porównywalne,
• mnożniki rynkowe,
• modele DCF,
• zewnętrzne wyceny rzeczoznawców.

Dla ustalenia wartości odzyskiwalnej znaczenie ma wyższa z wartości VIU i FVLCD.

Najczęstsze błędy w testach na utratę wartości

Do najczęściej spotykanych problemów należą:

1. prognozy niespójne z budżetami i planami zatwierdzonymi przez zarząd,
2. zbyt optymistyczne założenia dotyczące wzrostu lub marż,
3. nieprawidłowo ustalona stopa dyskontowa,
4. zbyt szeroko zdefiniowane CGU,
5. nieuwzględnienie niezbędnych nakładów odtworzeniowych,
6. brak analizy wrażliwości i oceny headroom,
7. niewystarczająca dokumentacja kluczowych założeń.

W praktyce jednym z najważniejszych elementów testu jest spójność pomiędzy modelem impairment, budżetem, prognozami wieloletnimi i informacjami wykorzystywanymi przez zarząd do podejmowania decyzji.

Podsumowanie

Test na utratę wartości aktywów jest obowiązkowy co najmniej raz w roku dla goodwill, wartości niematerialnych o nieokreślonym okresie użytkowania oraz wartości niematerialnych, które nie są jeszcze dostępne do użytkowania.

Dla pozostałych aktywów objętych MSR 36 test na utratę wartości przeprowadza się w przypadku wystąpienia przesłanek wskazujących na możliwą utratę wartości.

Kluczowe znaczenie ma prawidłowe określenie aktywa lub CGU, oszacowanie wartości odzyskiwalnej oraz zastosowanie racjonalnych i spójnych założeń dotyczących przyszłych przepływów pieniężnych.