Znika jawny CRBR – kto straci dostęp do Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych?

Rejestr CRBR przestanie być jawny – w Ministerstwie Finansów powstał projekt nowelizacji ustawy AML, która przewiduje zmiany m.in. właśnie w tym rejestrze. Wskutek planowanej nowelizacji prywatność beneficjentów rzeczywistych ma być lepiej chroniona, jednak z drugiej – mocno ograniczy zakres dostępnych informacji użytkownikom.

Planowana zmiana jest wynikiem wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE i związanych z nim nowelizacji unijnych. Trybunał Europejski orzekł, że dane beneficjenta rzeczywistego są sprzeczne z RODO i Kartą Praw Podstawowych. Dlatego też dostęp do rejestru CRBR będzie można uzyskać pod warunkiem wykazania uzasadnionego interesu.

Jakie będą obowiązywały rodzaje dostępów do rejestru CRBR i ile będzie trzeba czekać na dane?

Z projektu wynika, że obowiązywałaby dwa rodzaje dostępów:

1. dostęp bezpośredni dla organów władzy publicznej oraz tzw. instytucji obowiązanych do stosowania środków bezpieczeństwa finansowego (np. banki, biura rachunkowe);
2. dostęp dla innych podmiotów na podstawie wniosku, w którym będzie trzeba wykazać uzasadniony interes; wniosek będzie można składać elektronicznie, a udostępnienie danych lub wydanie decyzji odmownej ma następować do 12 dni od daty złożenia wniosku.

Minusem planowanych zmian jest także czas oczekiwania na dane z rejestru, który znacząco się wydłuży, biorąc pod uwagę, że obecnie proces ten przebiega automatycznie i natychmiastowo. Wspomniany powyżej, podstawowy termin do 12 dni może ulec wydłużeniu, nawet o kolejne 24 dni robocze – w przypadku dużej liczby wniosków.

Co będzie oznaczać „uzasadniony interes” w kontekście rejestru CRBR?

Niejasna definicja uzasadnionego interesu może prowadzić do trudności w uzyskaniu danych dla podmiotów, które faktycznie tego potrzebują. Wyrok TSUE odwołuje się ogólnie do tej definicji, nie podając żadnych wskazówek państwom członkowskim. Z pewnością działalność podmiotów, które będą wnioskować o dane z CRBR, musi być związana z zapobieganiem lub zwalczeniem prania pieniędzy, finansowania terroryzmu. Interes powinien być ustalony na podstawie dwóch kryteriów: funkcji wnioskodawcy oraz związku z podmiotem, którego dotyczy wniosek.

Z obowiązku wykazania uzasadnionego interesu zwolnieni zostaną dziennikarze, organizacje pozarządowe oraz przedstawiciele środowiska akademickiego, pod warunkiem jednak, że ich działalność jest związana z zapobieganiem lub zwalczaniem prania pieniędzy, finansowania terroryzmu. Uzasadniony interes mają posiadać ponadto m.in. osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, które prawdopodobnie zawrą transakcję z podmiotem obowiązanym do zgłaszania informacji o beneficjentach rzeczywistych.

Kiedy faktycznie zniknie jawność CRBR i jakie będą zasady przejściowe?

Choć nowelizacja ustawy AML ma wejść w życie w lipcu 2025 r., pełne ograniczenia jawności zaczną obowiązywać dopiero od lipca 2026 r. – po technicznym wdrożeniu systemu obsługującego wnioski o dostęp. Do tego czasu informacje z CRBR będą nadal udostępniane, jednak na podstawie oświadczenia o istnieniu uzasadnionego interesu, składanego pod rygorem odpowiedzialności karnej. Dopiero od 1 lipca 2026 r. każdorazowy dostęp do danych beneficjentów rzeczywistych będzie oceniany i zatwierdzany przez organ na podstawie formalnego wniosku.

Przypominamy podstawowe informacje o rejestrze CRBR

Co to jest Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR)?

Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) to rejestr, który zawiera dane o właścicielach i osobach zarządzających spółkami. Rejestr prowadzony jest przez Ministra Finansów i jest publiczny, czyli każdy może sprawdzić przez kogo kontrolowana jest dana spóła wpisana do KRS. Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych ma formę elektroniczną. Wszystkie zawarte w nim informacje są udostępniane bezpłatnie.

Co zawiera zgłoszenie do CRBR?

W zgłoszeniu znajdziemy dane podmiotu, którego zgłoszenie dotyczy (nazwa, forma prawna, siedziba, numer NIP, numer KRS) jak i dane beneficjenta rzeczywistego (imię i nazwisko, posiadane obywatelstwa, państwo zamieszkania, numer pesel lub datę urodzenia, informacje o wielkości i charakterze udziału).

Kto podlega zgłoszeniu do CRBR?

Wpisowi do rejestru podlegają wszystkie spółki prawa handlowego – osobowe i kapitałowe, czyli spółki: jawne, partnerskie, komandytowe, komandytowo-akcyjne, z ograniczoną odpowiedzialnością, proste spółki akcyjne oraz spółki akcyjne, z wyjątkiem publicznych spółek akcyjnych. Obowiązek zgłoszenia do CRBR nie dotyczy spółek zagranicznych, które są zarejestrowane w KRS i prowadzą działalność w Polsce w formie oddziału.

Po co powstał CRBR?

Głównym celem powstania rejestru było przeciwdziałanie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Rejestr ma ułatwiać identyfikację osób fizycznych, które mają rzeczywisty wpływ na działalność podmiotów gospodarczych.

Autor:
Agnieszka Bojar, Managerka Księgowości