Problemy z wdrożeniem MSSF 18 – jak je rozwiązać?
MSSF 18 (IFRS 18) zastępuje MSR 1 i obowiązuje od roku obrotowego rozpoczynającego się 1 stycznia 2027 r. lub później – w UE zatwierdziło go rozporządzenie Komisji (UE) 2026/338. Standard stosuje się retrospektywnie, więc dane porównawcze za 2026 r. trzeba przekształcić. Pierwsze wdrożenia pokazują, że najwięcej pracy wymaga klasyfikacja dochodów i kosztów do nowych kategorii rachunku zysków i strat: różnic kursowych od leasingu, cash poolingu, gwarancji, opcji put na udziały niekontrolujące czy odsetek w rezerwach.
Poniżej zebraliśmy najważniejsze problemy z pierwszych wdrożeń MSSF 18 – co mówi o nich standard, co już wiadomo i jakie rozwiązania przyjmują spółki.
Wojciech Kryński
Spis treści:
Co zmienia MSSF 18?
MSSF 18 „Prezentacja i ujawnianie informacji w sprawozdaniach finansowych” Rada Międzynarodowych Standardów Rachunkowości wydała w kwietniu 2024 r. Standard nie zmienia zasad ujmowania i wyceny. Zmienia sposób prezentacji wyniku i zakres ujawnień. Najważniejsze zmiany to:
- pięć kategorii w rachunku zysków i strat: operacyjna, inwestycyjna, finansowania, podatku dochodowego i działalności zaniechanej (pkt 47),
- dwie obowiązkowe sumy cząstkowe: „zysk lub strata z działalności operacyjnej” oraz „zysk lub strata przed finansowaniem i podatkiem dochodowym” (pkt 69),
- mierniki wyniku działalności określone przez kierownictwo (MPM) ujawniane w osobnej nocie (pkt 117–123),
- przy prezentacji kosztów według funkcji – dodatkowa nota z kosztami według rodzaju, m.in. amortyzacją i świadczeniami pracowniczymi (pkt 83),
- zmiany w MSR 7: metoda pośrednia zaczyna się od zysku lub straty z działalności operacyjnej, a odsetki zapłacone trafiają co do zasady do działalności finansowej, odsetki i dywidendy otrzymane – do inwestycyjnej (pkt 18 lit. b i 34A MSR 7).
Kategoria operacyjna jest kategorią „resztową” – trafia do niej wszystko, czego nie zaklasyfikowano do pozostałych kategorii (pkt 52). Dlatego każda decyzja o przypisaniu dochodu lub kosztu do kategorii inwestycyjnej albo finansowania zmienia zysk operacyjny.
Najprościej ująć to tak:
|
Od kiedy obowiązuje MSSF 18 i kogo dotyczy w Polsce?
MSSF 18 stosuje się do rocznych okresów sprawozdawczych rozpoczynających się 1 stycznia 2027 r. i później. Wcześniejsze stosowanie jest dopuszczalne (pkt C1). W UE standard zatwierdziło rozporządzenie Komisji (UE) 2026/338 z 13 lutego 2026 r. Spółki stosują go najpóźniej od pierwszego roku obrotowego rozpoczynającego się 1 stycznia 2027 r. lub później.
Standard stosuje się retrospektywnie (pkt C2). W praktyce oznacza to przekształcenie danych porównawczych za 2026 r. Za ten okres trzeba też pokazać uzgodnienie każdej pozycji rachunku zysków i strat: kwot przekształconych według MSSF 18 z kwotami wykazanymi wcześniej według MSR 1 (pkt C3). Spółki sporządzające skrócone sprawozdania śródroczne według MSR 34 prezentują w nich nowe pozycje i sumy cząstkowe już w pierwszym roku stosowania standardu (pkt C4).
W Polsce MSSF 18 dotyczy przede wszystkim:
- skonsolidowanych sprawozdań finansowych emitentów papierów wartościowych dopuszczonych do obrotu na rynku regulowanym oraz banków – te sporządza się zgodnie z MSR (art. 55 ust. 5 ustawy o rachunkowości),
- jednostek, które sporządzają sprawozdania według MSR z wyboru – na podstawie decyzji organu zatwierdzającego sprawozdanie (art. 45 ust. 1a–1c i art. 55 ust. 6–8 ustawy o rachunkowości),
- spółek zależnych raportujących do grup stosujących MSSF – nawet jeśli ich sprawozdanie statutowe powstaje według ustawy o rachunkowości, pakiety konsolidacyjne trzeba będzie dostosować do nowych kategorii.
Kiedy spółka może przejść na MSR, opisujemy w artykule Ustalenie formy sprawozdawczości finansowej – kluczowe aspekty.
Dlaczego MSSF 18 zmieni zysk operacyjny i EBITDA?
Pierwsza fala szkoleń z MSSF 18 jest już za nami. Spółki raportujące przygotowują się do zmian – albo przynajmniej są przekonane, że będą gotowe. Co ciekawe, teraz szkolą się banki. Ich analitycy muszą zrozumieć, że EBITDA może się zmienić po wdrożeniu MSSF 18, bo nieuchronnie zmieni się jej punkt wyjścia – zysk operacyjny.
Do tej pory zysk operacyjny nie był zdefiniowany w standardach – każda spółka ustalała go po swojemu. MSSF 18 definiuje go jako sumę dochodów i kosztów z kategorii operacyjnej (pkt 70). Jeśli więc np. przychody odsetkowe z cash poolingu trafią do kategorii inwestycyjnej, a różnice kursowe od kredytu – do kategorii finansowania, zmieni się zysk operacyjny, a razem z nim EBITDA liczona od tego zysku.
Najważniejszy wniosek jest taki, że zmiana EBITDA po wdrożeniu MSSF 18 nie musi oznaczać zmiany wyników biznesu. Dlatego warto wcześniej sprawdzić, jak nowe kategorie wpłyną na wskaźniki w umowach kredytowych (kowenanty), i omówić to z bankiem. Więcej o EBITDA jako mierniku piszemy w artykule KPI finansowe dla zarządu i właściciela firmy.
Najczęstsze problemy z wdrożenia MSSF 18 i jak je rozwiązać
Część problemów standard rozstrzyga wprost, część wymaga subiektywnej oceny i decyzji w polityce rachunkowości. Wiele z nich wynika z podziału zobowiązań na dwie grupy (pkt 59):
- zobowiązania wynikające z transakcji, które wiążą się wyłącznie z pozyskiwaniem środków finansowych (w praktyce nazywane zobowiązaniami „typu 1”) – np. kredyty, pożyczki i obligacje; dochody i koszty z nich trafiają do kategorii finansowania (pkt 60, B51),
- zobowiązania wynikające z transakcji, które nie wiążą się wyłącznie z pozyskiwaniem środków finansowych („typ 2”) – np. zobowiązania handlowe, leasingowe i rezerwy; do kategorii finansowania trafiają z nich tylko odsetki i skutki zmian stóp procentowych, jeśli jednostka identyfikuje je na potrzeby innych MSSF (pkt 61, B53–B54).
- kredyty i pożyczki
- obligacje
- zobowiązanie do zakupu własnych instrumentów kapitałowych
- zobowiązania handlowe
- zobowiązania z tytułu leasingu
- rezerwy, np. na rekultywację
Różnice kursowe – także od zobowiązań leasingowych
Wymaga oceny
Różnice kursowe trafiają do tej samej kategorii co dochody i koszty z pozycji, która je wywołała: od należności handlowych – do operacyjnej, od kredytu – do finansowania. Problemem okazały się różnice kursowe od zobowiązań leasingowych – i to w skali światowej. MSSF 18 zalicza leasing do „typu 2”, co sugeruje kategorię operacyjną, choć intuicyjnie to korekta kosztu finansowania.
Standard nie rozstrzyga tego wprost. Jednostka ocenia, czy różnica kursowa odnosi się do kwoty z kategorii finansowania (odsetek), czy z innej kategorii (pkt B67). Nie dzieli różnic z jednego zobowiązania, a podobne zobowiązania klasyfikuje tak samo. Przy nadmiernych kosztach lub wysiłkach – kategoria operacyjna (pkt B68).
KIMSF w podobnej sprawie (pozycje wewnątrzgrupowe, kwiecień 2026 r.) uznał, że dopuszczalne jest więcej niż jedno podejście – co znakomicie przeczy celowi MSSF 18, czyli porównywalności.
Wybór zapisz w polityce rachunkowości i uzgodnij z audytorem. Więcej: Różnice kursowe zrealizowane i niezrealizowane.
Instrumenty pochodne zabezpieczające pozycję walutową netto
Wymaga oceny
Kłopot pojawia się, gdy zabezpieczana pozycja walutowa netto obejmuje gotówkę. Racjonalnie różnice kursowe od tej gotówki i jej oprocentowanie powinny trafić do części operacyjnej – razem z zabezpieczanymi należnościami i zobowiązaniami handlowymi. Technicznie dochody ze środków pieniężnych należą jednak do kategorii inwestycyjnej (pkt 53 lit. b).
Wynik na instrumencie pochodnym trafia do kategorii pozycji, na które wpływa zarządzane ryzyko (pkt B70, B72). Obowiązuje zakaz „ubruttowienia” – jeśli trzeba by pokazać w kilku kategoriach większy wynik niż faktyczny, całość idzie do operacyjnej (pkt B74–B75). KIMSF (kwiecień 2026 r.): decyduje ryzyko, którym faktycznie zarządza instrument.
Spółki zwykle kierują się racjonalnością i nie tworzą sztucznego wyniku w jednej kategorii, kompensowanego wynikiem odwrotnym w innej. Czy audytorzy ostatecznie się z tym zgodzą – zobaczymy.
Przychody z wartości niematerialnych
Wymaga oceny
Czerpanie korzyści z technologii, znaków towarowych czy licencji – nawet nieujętych w bilansie – może być działalnością inwestycyjną.
Kategoria inwestycyjna obejmuje aktywa, które generują zwrot indywidualnie i w dużej mierze niezależnie od innych zasobów (pkt 53 lit. c). Jeśli inwestowanie w nie to główna działalność gospodarcza spółki – kategoria operacyjna (pkt 49).
Zidentyfikuj takie przychody, np. opłaty licencyjne od podmiotów zewnętrznych, i oceń, czy to już „działalność specjalna”.
Cash pooling
Wymaga oceny
Czy pożyczanie nadwyżek to inwestycja, czy tylko obniżenie kosztu finansowania? A może zależy to od tego, czy spółka jest dostawcą, czy biorcą finansowania? Decyzje klasyfikacyjne często nie są łatwe.
Należność z cash poolingu (ekwiwalent środków pieniężnych albo instrument dłużny) – kategoria inwestycyjna (pkt 53 lit. b i c, B46). Zobowiązanie służy wyłącznie pozyskaniu finansowania, więc koszty odsetek – kategoria finansowania (pkt B51 lit. a).
Przychody odsetkowe – w kategorii inwestycyjnej, koszty odsetkowe – w kategorii finansowania.
Przychody z poręczeń i gwarancji
Brak wprost w standardzie
Czy przychody z udzielania poręczeń i gwarancji to działalność inwestycyjna?
MSSF 18 nie odnosi się do tych przychodów wprost.
Naszym zdaniem udzielanie ich spółkom z grupy co do zasady nie jest inwestycją – spółki robią to, bo muszą. Poza grupą spółka czerpie korzyści ze swojego ratingu kredytowego, czyli prowadzi działalność inwestycyjną. Klasyfikację warto uzasadnić w polityce rachunkowości.
Opcje put na udziały niekontrolujące
Brak wprost w standardzie
Udziały niekontrolujące są kapitałem własnym, ale ich wykup kończy zakup konsolidowanej spółki zależnej, więc wiąże się z działalnością operacyjną. Czy wycena opcji put powinna przechodzić przez kategorię operacyjną, czy finansowania?
Pkt B51 lit. d mówi jasno: zobowiązanie do zakupu własnych instrumentów kapitałowych to „typ 1”, czyli kategoria finansowania. Opcji put na udziały niekontrolujące standard wprost nie rozstrzyga.
W praktyce spotykamy oba podejścia – audytorzy akceptowali każde z nich po przedstawieniu odpowiedniej argumentacji.
Określona główna działalność gospodarcza i spółki holdingowe
Wyjaśnił KIMSF
Od jakiego poziomu działalność inwestycyjna staje się główną działalnością gospodarczą, którą trzeba wykazywać w kategorii operacyjnej (pkt 49–50)? W praktyce mówi się o „działalności specjalnej”.
Ocena musi opierać się na faktach, a nie na deklaracjach (pkt B33). Wskazówki: suma cząstkowa podobna do zysku brutto jako ważny wskaźnik wyników (pkt B34–B35) i segmenty (pkt B36). KIMSF (kwiecień 2026 r.): jednostka dominująca, która tylko posiada udziały i nimi zarządza, inwestuje w aktywa w ramach głównej działalności.
Jednostkowe sprawozdania wielu holdingów będą zawierały działalność „inwestowanie w aktywa”. Dywidendy trafią wtedy do kategorii operacyjnej, co wpływa też na rachunek przepływów pieniężnych (pkt 34B MSR 7). Ocenę trzeba przeprowadzić i udokumentować.
Korzyści z udziału w podatkowej grupie kapitałowej
Rozstrzyga standard
Spółki w podatkowej grupie kapitałowej mogą płacić niższy podatek dochodowy dzięki stratom innych spółek z grupy.
Jeśli korzyść jest elementem podatku dochodowego ujętego według MSR 12, trafia do kategorii podatku dochodowego (pkt 67).
Dziś korzyść często trafia do pozostałych przychodów operacyjnych. Sprawdź to przed wdrożeniem.
Element odsetkowy w rezerwach
Rozstrzyga standard
Zmiany rezerw dzielą się między dwie kategorie, a kolejność wyliczeń wpływa na to, ile wyniesie każda z nich.
Rozwijanie dyskonta i zmiany stopy dyskontowej – kategoria finansowania (pkt B54 lit. e). Zmiany innych założeń, np. szacowanych kosztów – kategoria operacyjna.
Ustal kolejność wyliczeń w polityce rachunkowości i stosuj ją konsekwentnie.
Przykład: rezerwa na rekultywację, koszt 1 000 000 zł za 5 lat, stopa 5% – rezerwa wynosi 783 526 zł. Szacunek rośnie do 1 200 000 zł, a stopa do 6% – nowa rezerwa to 896 710 zł (+113 184 zł).
|
Rezerwa rośnie o tę samą kwotę, ale zysk operacyjny w drugim wariancie jest niższy o 7 253 zł.
Odsetki od zaległości podatkowych
Brak wprost w standardzie
Trudno uznać je za koszt finansowania. W istocie to sankcja za błędne rozliczenie podatku i konieczność dopłaty z odsetkami za zwłokę.
MSSF 18 nie wymienia tych odsetek wprost.
Naszym zdaniem: kategoria operacyjna albo – jeśli spółka ujmuje je jako element podatku dochodowego według MSR 12 – kategoria podatku dochodowego. Wybór opisz w polityce rachunkowości.
Odsetki od należności handlowych
Rozstrzyga standard
Trudno uznać odsetki od spóźnionych płatności klientów za przychody inwestycyjne – to nie spółka zdecydowała, że zainwestuje w opóźnienie zapłaty.
Należności handlowe to aktywa wykorzystywane w połączeniu z innymi zasobami. Dochody z nich, także odsetkowe, trafiają do kategorii operacyjnej (pkt B48 lit. b, B49 lit. b).
Standard potwierdza intuicję – kategoria operacyjna.
Najważniejsze problemy i rozwiązania w skrócie:
|
Mierniki wyniku określone przez kierownictwo – co z „EBITDA skorygowaną”?
Miernik wyniku działalności określony przez kierownictwo (MPM, ang. management-defined performance measure) to suma cząstkowa dochodów i kosztów, której spółka używa w komunikatach publicznych poza sprawozdaniem finansowym, aby przekazać opinię kierownictwa o wynikach jednostki jako całości (pkt 117). Takie mierniki ujawnia się w osobnej nocie – z opisem, sposobem obliczenia, uzgodnieniem do najbardziej porównywalnej sumy cząstkowej oraz oświadczeniem, że niekoniecznie są porównywalne z miernikami innych spółek o podobnych nazwach (pkt 122–123).
Uwaga: sama EBITDA liczona jako zysk z działalności operacyjnej przed amortyzacją i odpisami z tytułu utraty wartości w zakresie MSR 36 nie jest MPM (pkt 118 lit. b). Miernikiem określonym przez kierownictwo staje się dopiero EBITDA „skorygowana” o inne pozycje.
Nie będzie tu zaskoczeń: najczęstszym MPM jest „EBITDA skorygowana” – zwykle o zdarzenia jednorazowe, przy czym to spółka decyduje, co w danym roku było „jednorazowe”. Tak miało być i MSSF 18 był na to przygotowany. Najciekawsze będzie jednak porównanie tych not w przyszłym roku. Korekty będą łatwe do zidentyfikowania i zebrane u wszystkich w jednej nocie, a więc podatne na analizy porównawcze. Zobaczymy, co w różnych spółkach okaże się jednorazowe i niepowtarzalne.
Jaką rolę odgrywa KIMSF?
Z wieloma problemami spółki zwracają się do KIMSF. Większość pytań jest prosta i odpowiedź można znaleźć samodzielnie. Niektóre są jednak trudne i wyraźnie pokazują luki w zapisach standardu. KIMSF wszystko analizuje, ale jednoznacznych odpowiedzi udziela zwykle tylko w prostych przypadkach. W skomplikowanych, jak różnice kursowe, odsyła do „faktów i okoliczności” – ulubionego sformułowania MSSF.
W kwietniu 2026 r. Rada MSR zatwierdziła cztery decyzje agendowe KIMSF dotyczące MSSF 18:
- różnice kursowe od wewnątrzgrupowych pozycji pieniężnych w sprawozdaniu skonsolidowanym – dopuszczalne więcej niż jedno podejście, wybór w polityce rachunkowości,
- ocena określonej głównej działalności gospodarczej w jednostkowym sprawozdaniu jednostki dominującej – spółka holdingowa bez innej istotnej działalności inwestuje w aktywa w ramach głównej działalności,
- wynik na instrumencie pochodnym zarządzającym ryzykiem walutowym pozycji netto – klasyfikacja według ryzyka, którym zarządza instrument, bez ubruttowienia,
- zakres noty o kosztach według rodzaju (pkt 83) – obowiązuje, gdy w kategorii operacyjnej jest choćby jedna pozycja kosztów prezentowanych według funkcji.
Decyzje agendowe nie zmieniają standardu, ale wyjaśniają, jak go stosować – i w praktyce są punktem odniesienia dla audytorów.
Co zrobić przed pierwszym sprawozdaniem według MSSF 18?
Najlepiej przejść przez kilka kroków:
1. Przypisz pozycje do kategorii. Każdą pozycję dochodów i kosztów trzeba przypisać do jednej z pięciu kategorii – z rozróżnieniem zobowiązań „typu 1” i „typu 2”.
2. Oceń główną działalność gospodarczą. Szczególnie w spółkach holdingowych i jednostkach, które finansują klientów.
3. Zapisz decyzje w polityce rachunkowości. Dotyczy to zwłaszcza różnic kursowych od leasingu, instrumentów pochodnych, cash poolingu, opcji put na udziały niekontrolujące i kolejności wyliczeń w rezerwach.
4. Przekształć dane za 2026 r. Przygotuj uzgodnienie każdej pozycji rachunku zysków i strat z kwotami według MSR 1.
5. Zidentyfikuj MPM. Sprawdź raporty, prezentacje dla inwestorów i komunikaty, w których spółka używa mierników takich jak EBITDA skorygowana, i przygotuj notę.
6. Dostosuj systemy i raportowanie. Plan kont, pakiety konsolidacyjne, raportowanie zarządcze i rachunek przepływów pieniężnych, a u emitentów – także oznakowanie nowych pozycji w raporcie ESEF.
7. Porozmawiaj z audytorem i bankami. Uzgodnij z audytorem klasyfikacje wymagające oceny, a z bankami – skutki dla kowenantów opartych na EBITDA.
Podsumowanie
MSSF 18 obowiązuje od roku obrotowego rozpoczynającego się 1 stycznia 2027 r. lub później i zastępuje MSR 1. Wprowadza pięć kategorii rachunku zysków i strat, obowiązkowe sumy cząstkowe i notę o miernikach określonych przez kierownictwo. Dane za 2026 r. trzeba przekształcić.
Pierwsze wdrożenia pokazują, że najtrudniejsza jest klasyfikacja: różnic kursowych od leasingu, instrumentów pochodnych, cash poolingu, gwarancji, opcji put na udziały niekontrolujące czy odsetek w rezerwach. Część z tych kwestii standard pozostawia subiektywnej ocenie, a KIMSF rzadko daje jednoznaczne odpowiedzi.
Zmieni się też zysk operacyjny, a wraz z nim EBITDA. Dlatego decyzje klasyfikacyjne warto podjąć wcześniej, zapisać w polityce rachunkowości i omówić z audytorem oraz bankami.
Jak Aider Polska może pomóc?
Wspieramy spółki we wdrożeniu MSSF 18 – od przypisania pozycji do nowych kategorii i oceny głównej działalności gospodarczej, przez zapisy polityki rachunkowości, po przekształcenie danych porównawczych za 2026 r. i notę o miernikach określonych przez kierownictwo. Przygotowujemy też sprawozdania finansowe według MSSF/MSR, skonsolidowane sprawozdania finansowe oraz sprawozdania w formacie ESEF.
FAQ – MSSF 18
-
-
Od rocznych okresów sprawozdawczych rozpoczynających się 1 stycznia 2027 r. lub później. Wcześniejsze stosowanie jest dopuszczalne.
-
Tak. Zatwierdziło go rozporządzenie Komisji (UE) 2026/338 z 13 lutego 2026 r., opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE 16 lutego 2026 r.
-
Tak. Część wymogów MSR 1 przeniesiono do MSSF 18 i do MSR 8, który zmienił nazwę na „Podstawa sporządzania sprawozdań finansowych”.
-
Tak. MSSF 18 stosuje się retrospektywnie. Za okres porównawczy trzeba też pokazać uzgodnienie każdej pozycji rachunku zysków i strat z kwotami wykazanymi wcześniej według MSR 1.
-
Może zmienić. MSSF 18 definiuje zysk z działalności operacyjnej, który często jest punktem wyjścia do EBITDA. Przeniesienie części dochodów i kosztów do kategorii inwestycyjnej lub finansowania zmienia zysk operacyjny, a więc także EBITDA.
-
MSSF 18 nie rozstrzyga tego wprost. Jednostka ocenia, czy różnice kursowe odnoszą się do kosztów odsetek (kategoria finansowania), czy do innej kategorii. Nie może dzielić różnic z jednego zobowiązania między kategorie i musi tak samo klasyfikować podobne zobowiązania. Wybór warto zapisać w polityce rachunkowości.
-
To sumy cząstkowe dochodów i kosztów, których spółka używa w komunikatach publicznych, np. EBITDA skorygowana. MSSF 18 wymaga ich ujawnienia w osobnej nocie z uzgodnieniem do sum cząstkowych ze sprawozdania.
-
Przede wszystkim spółek giełdowych i banków w skonsolidowanych sprawozdaniach finansowych oraz jednostek, które sporządzają sprawozdania według MSR z wyboru. Pośrednio także spółek zależnych raportujących do grup stosujących MSSF.
-
Zobacz również
-
doradztwo transakcyjne
Różnice kursowe zrealizowane i niezrealizowane | Aider Polska
Wojciech Kryński
Czytaj dalej -
doradztwo transakcyjne
Impairment test – kiedy przeprowadzić test na utratę wartości aktywów?
Wojciech Kryński
Czytaj dalej -
Ustalenie formy sprawozdawczości finansowej – kluczowe aspekty
Aider Polska
Czytaj dalej
-
doradztwo transakcyjne
Różnice kursowe zrealizowane i niezrealizowane | Aider Polska
Wojciech Kryński
Czytaj dalej -
doradztwo transakcyjne
Impairment test – kiedy przeprowadzić test na utratę wartości aktywów?
Wojciech Kryński
Czytaj dalej -
Ustalenie formy sprawozdawczości finansowej – kluczowe aspekty
Aider Polska
Czytaj dalej