Kinga Miszyn
Senior Manager Payroll
Umowę zlecenia może wypowiedzieć każda ze stron w dowolnym momencie – wynika to z art. 746 Kodeksu cywilnego. Jeśli umowa przewiduje okres wypowiedzenia, rozwiązuje się po jego upływie, a jeśli nie – z chwilą doręczenia pisma. Powodu podawać nie trzeba, ale przy odpłatnym zleceniu wypowiedzenie bez ważnego powodu może skończyć się obowiązkiem naprawienia szkody.
Kodeks pracy nie ma tu nic do powiedzenia. Umowa zlecenia jest umową cywilnoprawną, więc o jej zakończeniu decydują przepisy Kodeksu cywilnego i to, co strony same zapisały w umowie. Daje to sporo swobody, ale też kilka pułapek, o których łatwo zapomnieć przy pisaniu wypowiedzenia.
Kinga Miszyn
Spis treści:
Obie strony i praktycznie zawsze. Art. 746 KC pozwala wypowiedzieć zlecenie „w każdym czasie” zarówno zleceniodawcy (§ 1), jak i zleceniobiorcy (§ 2). Nie ma znaczenia, czy umowa została zawarta na trzy tygodnie, na rok czy na czas nieokreślony.
Ta swoboda bierze się z charakteru zlecenia. To relacja oparta na zaufaniu, a przymuszanie kogokolwiek do współpracy, której nie chce kontynuować, mijałoby się z celem. Sąd Najwyższy podkreślał to wielokrotnie, m.in. w wyroku z 16 lutego 2001 r. (IV CKN 244/00), w którym uznał za nieważny zapis zakazujący wypowiedzenia umowy zlecenia zawartej na czas określony.
Jedna uwaga dla porządku. Większość umów, które w firmach nazywa się „zleceniami”, to formalnie umowy o świadczenie usług. Zlecenie w ścisłym sensie dotyczy dokonania czynności prawnej, np. zawarcia umowy w czyimś imieniu. Do umów o świadczenie usług art. 750 KC każe jednak stosować przepisy o zleceniu, więc w praktyce zasady wypowiedzenia są te same.
Z mocy prawa – nie. Kodeks cywilny nie przewiduje żadnego okresu wypowiedzenia dla zlecenia. Jeżeli umowa milczy w tej sprawie, wypowiedzenie działa od razu, czyli z chwilą, gdy druga strona je otrzyma.
Strony mogą jednak okres wypowiedzenia ustalić i często warto to zrobić. Zleceniobiorca ma wtedy czas, żeby domknąć rozpoczęte prace, a zleceniodawca – żeby znaleźć następcę. Długość zależy wyłącznie od umowy: tydzień, dwa tygodnie, miesiąc. Przy jej ustalaniu dobrze jest zachować proporcje. Miesięczny okres przy umowie na rok brzmi rozsądnie, trzymiesięczny przy umowie na pół roku już nie.
Przy redagowaniu umowy można się wzorować na okresach z art. 36 Kodeksu pracy, ale bez przesady. Im bardziej umowa zlecenia przypomina umowę o pracę (stałe godziny, podporządkowanie, praca pod kierownictwem), tym większe ryzyko, że ktoś zakwestionuje ją na podstawie art. 22 § 1² KP. Sam okres wypowiedzenia tego ryzyka nie tworzy, ale nie powinien być kolejnym elementem układanki.
Zapis o okresie wypowiedzenia ma jedno ograniczenie: nie odbiera stronom prawa do natychmiastowego wypowiedzenia z ważnych powodów. Art. 746 § 3 KC mówi wprost, że z tego uprawnienia nie można zrezygnować z góry. Jeśli strony zapomniały o okresie wypowiedzenia przy podpisywaniu umowy, mogą go dopisać aneksem.
Okres liczy się według art. 111 i 112 KC, od dnia następującego po dniu, w którym wypowiedzenie dotarło do adresata. Termin w tygodniach lub miesiącach kończy się w dniu, który nazwą lub datą odpowiada dniowi doręczenia. Gdy takiego dnia w ostatnim miesiącu nie ma, okres kończy się ostatniego dnia miesiąca.
Kilka przykładów:
Nie trzeba. Wypowiedzenie bez uzasadnienia jest w pełni skuteczne – umowa się rozwiązuje.
Powód ma jednak znaczenie dla tego, co dzieje się później. Jeśli zlecenie jest odpłatne, a wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, strona wypowiadająca odpowiada za szkodę, którą przez to poniosła druga strona. Dotyczy to zarówno zleceniodawcy, jak i zleceniobiorcy. Szkodę trzeba jednak wykazać, a w wielu przypadkach jej po prostu nie ma.
Druga sytuacja to umowa z zastrzeżonym okresem wypowiedzenia. Jeśli chcesz zakończyć współpracę od razu, bez czekania na upływ tego okresu, ważny powód staje się realną podstawą takiej decyzji. Wtedy warto go opisać w piśmie konkretnie, z faktami i datami.
Przepisy tego nie definiują, więc w sporze rozstrzyga sąd. W orzecznictwie i literaturze dzieli się ważne powody na dwie grupy. Indywidualne dotyczą relacji między stronami albo sytuacji jednej z nich, np.:
Powszechne to zdarzenia, które dotykają szerszej grupy osób, np. istotna zmiana przepisów albo nagłe załamanie sytuacji gospodarczej w branży.
Ważnym powodem nie będzie natomiast zwykłe niezadowolenie z efektów pracy, lepsza oferta od innego zleceniodawcy czy „trudna współpraca” bez konkretów.
Zależą od tego, kto wypowiada i czy ma ważny powód.
|
Wynagrodzenie za wykonaną pracę należy się w każdym wariancie. Zleceniodawca nie może go wstrzymać tylko dlatego, że to zleceniobiorca zakończył współpracę.
Za wypowiedzenie z ważnych powodów – nie. Taki zapis ograniczałby uprawnienie z art. 746 § 3 KC, które ma charakter bezwzględnie obowiązujący, więc byłby nieważny. W przypadku wypowiedzenia bez ważnego powodu stanowiska nie są jednolite. Zanim wpiszesz taką karę do umowy, lepiej skonsultować jej treść z prawnikiem.
Co innego kara umowna za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zlecenia (art. 483 KC). Tę można zastrzec na zwykłych zasadach.
Wypowiedzenie to krótkie pismo, zwykle jedna strona. Musi z niego jasno wynikać, kto wypowiada, jaką umowę i kiedy umowa się kończy.
W piśmie powinny się znaleźć:
Przygotowaliśmy dwa wzory w formacie Word: z zachowaniem okresu wypowiedzenia i ze skutkiem natychmiastowym z ważnego powodu. Każdy ma warianty dla zleceniodawcy i zleceniobiorcy.
Wypowiedzenie jest jednostronnym oświadczeniem woli, więc druga strona nie musi go podpisywać, żeby było ważne. W praktyce wygodnie jest przygotować dwa egzemplarze i poprosić o potwierdzenie odbioru na kopii, która zostaje u Ciebie.
Wszystko zależy od formy, w jakiej zawarto umowę. Jeśli umowa została podpisana na piśmie, w formie dokumentowej albo elektronicznej, jej wypowiedzenie wymaga formy dokumentowej (art. 77 § 2 KC). To łagodniejszy wymóg, niż się często sądzi. Wystarczy dokument, z którego da się ustalić, kto składa oświadczenie: skan podpisanego pisma, PDF, a nawet zwykły e-mail.
Kwalifikowany podpis elektroniczny jest potrzebny dopiero wtedy, gdy sama umowa zastrzega dla wypowiedzenia formę pisemną. Podpis kwalifikowany jest bowiem odpowiednikiem podpisu odręcznego. Warto więc przed wysłaniem pisma zajrzeć do umowy. Jeśli strony zastrzegły formę pisemną bez określenia skutków jej niezachowania, przyjmuje się, że chodziło o cele dowodowe (art. 76 KC).
Wypowiedzenie jest skuteczne w chwili, gdy dotarło do adresata w taki sposób, że mógł zapoznać się z jego treścią (art. 61 KC). Nie musi go faktycznie przeczytać. Wystarczy, że miał taką możliwość, np. e-mail trafił do jego skrzynki albo list czekał w placówce pocztowej. Najpewniejsze sposoby doręczenia to:
Jednostronnie – tylko wtedy, gdy odwołanie dotrze do drugiej strony najpóźniej razem z wypowiedzeniem. Później potrzebna jest już zgoda adresata. W praktyce strony zawierają wtedy porozumienie o kontynuowaniu współpracy albo nową umowę.
W wielu poradnikach można przeczytać, że rozwiązanie zlecenia za porozumieniem stron „nie istnieje”. To nieprawda. Wypowiedzenie jest jednostronne i rzeczywiście nie wymaga niczyjej zgody. Strony mogą jednak zawsze wspólnie umówić się, że umowa wygasa w określonym dniu – przewiduje to wprost art. 77 § 2 KC.
Porozumienie bywa wygodniejsze dla obu stron. Można w nim od razu ustalić datę zakończenia, sposób rozliczenia wynagrodzenia, przekazanie dokumentów i wzajemne zrzeczenie się roszczeń o odszkodowanie. Wypowiedzenie takiej elastyczności nie daje.
Zakończenie umowy uruchamia kilka obowiązków po stronie firmy:
W firmach, które współpracują z wieloma zleceniobiorcami, te czynności łatwo rozjeżdżają się w czasie. Zwłaszcza gdy umowy kończą się w różnych momentach miesiąca. Dlatego część organizacji przekazuje obsługę kadr i płac na zewnątrz.
Umowę zlecenia można zakończyć szybciej niż umowę o pracę, ale nie bez konsekwencji. Każda ze stron może ją wypowiedzieć w dowolnym momencie, a okres wypowiedzenia obowiązuje tylko wtedy, gdy strony go ustaliły. Powodu podawać nie trzeba, choć przy odpłatnym zleceniu jego brak może oznaczać odpowiedzialność za szkodę. Wypowiedzenie umowy zawartej na piśmie wymaga formy dokumentowej, więc wystarczy skan albo e-mail. Najwięcej problemów sprawiają nie same przepisy, tylko niejasne zapisy w umowie – dlatego warto do niej zajrzeć, zanim wyśle się pismo.
Rozliczamy umowy cywilnoprawne dla firm, które współpracują z dziesiątkami i setkami zleceniobiorców – od naliczania wynagrodzeń i ewidencji godzin po zgłoszenia i wyrejestrowania w ZUS. Sprawdź naszą obsługę kadr i płac.
Senior Manager Payroll
Aider Polska
Kadry i Płace
Kinga Miszyn
Kadry i Płace
filip.stelmach
Aider Polska
Aider Polska
Aider Polska
Aider Polska
Kadry i Płace
Kinga Miszyn
Kadry i Płace
filip.stelmach
Aider Polska
Aider Polska
Aider Polska