Grupa VAT: jak powiązane spółki rozliczają VAT jako jeden podatnik
Grupa VAT to dwa lub więcej podmiotów powiązanych finansowo, ekonomicznie i organizacyjnie, które na podstawie umowy rozliczają VAT jako jeden podatnik z własnym NIP.
Dostawy i usługi między członkami są poza VAT, a sprzedaż i zakupy z firmami spoza grupy trafiają do jednego pliku JPK_VAT z deklaracją (JPK_V7M), który składa przedstawiciel grupy. Poniżej wyjaśniamy, kto może utworzyć grupę VAT, jak ją zarejestrować, jak rozlicza podatek i faktury w KSeF oraz kiedy się opłaca.
Katarzyna Zbiegień
Aktualizacja:
Spis treści:
Czym jest grupa VAT i co daje powiązanym spółkom?
Definicję grupy VAT zawiera art. 2 pkt 47 ustawy o VAT, a zasady jej działania głównie art. 8c–8e i art. 15a. Przepisy o grupach VAT obowiązują od 1 stycznia 2023 r. i opierają się na art. 11 unijnej dyrektywy VAT. Grupę reprezentuje przedstawiciel (art. 2 pkt 48), zwykle spółka dominująca, który wykonuje jej prawa i obowiązki, w tym składa deklaracje (art. 15a ust. 11).
Grupa istnieje tylko na potrzeby VAT. W CIT, PIT i ZUS spółki rozliczają się jak dotąd, pod własnymi numerami NIP.
Grupa daje dwie korzyści. VAT od usług świadczonych wewnątrz grupy przestaje obciążać członka, który nie ma pełnego prawa do odliczenia. Do tego grupa składa jedną deklarację, więc nadwyżka VAT naliczonego jednego członka od razu zmniejsza VAT należny drugiego w tym samym okresie.
Rozwiązanie pozostaje niszowe, bo w Polsce działa kilkadziesiąt grup VAT. Zasady ich działania Ministerstwo Finansów opisało w objaśnieniach podatkowych w zakresie grup VAT z 11 października 2022 r., na które powołujemy się w dalszej części tekstu.
Kto może utworzyć grupę VAT?
Grupę mogą utworzyć podatnicy z siedzibą w Polsce oraz podmioty zagraniczne w zakresie działalności prowadzonej przez polski oddział (art. 15a ust. 2). Członkiem zostaje wtedy oddział, a nie zagraniczna centrala. Podmiot może należeć tylko do jednej grupy (ust. 7), a członkiem może być także jednostka samorządu terytorialnego. Członków muszą łączyć jednocześnie trzy rodzaje powiązań:
|
W spółkach z kapitałem zagranicznym przeszkodą bywa słowo „bezpośrednio”. Dwie polskie spółki-siostry, których wspólna zagraniczna spółka-matka nie ma w Polsce oddziału, grupy nie utworzą, bo żadna z nich nie ma udziałów w drugiej.
Wejście oddziału do grupy zmienia też jego rozliczenia z centralą. Usługi zagranicznej centrali dla polskiego oddziału, który jest członkiem grupy, traktuje się jak usługi nabyte przez grupę od podmiotu spoza niej, i odwrotnie (art. 8c ust. 4 i 5). MF powołuje tu wyroki TSUE w sprawach Skandia America (C-7/13) i Danske Bank (C-812/19). W praktyce koszty, które centrala przypisuje takiemu oddziałowi, rozlicza się jak usługę kupioną od zagranicznego kontrahenta.
Jak utworzyć grupę VAT krok po kroku?
Grupa powstaje w dwóch etapach: członkowie zawierają umowę, a przedstawiciel rejestruje grupę w urzędzie skarbowym.
|
Poza elementami obowiązkowymi umowa może określać, kto i kiedy przekazuje przedstawicielowi pieniądze na zapłatę VAT, jak członkowie wymieniają dane i kto wystawia faktury. Zmiana przedstawiciela wymaga zmiany umowy przez członków.
Jak grupa VAT rozlicza podatek?
Grupa rozlicza VAT na zasadach ogólnych, ale inaczej traktuje transakcje między członkami, a inaczej te z firmami z zewnątrz.
Transakcje wewnątrz grupy i ewidencja JPK_GV
Dostawy towarów i usługi między członkami grupy nie podlegają VAT (art. 8c ust. 1). Nie wystawia się do nich faktur i nie wykazuje ich w JPK_V7M (ani JPK_V7K), a rozliczenie między spółkami można udokumentować np. notą księgową. TSUE potwierdził w wyroku z 11 lipca 2024 r. (C-184/23), że odpłatne usługi między członkami tej samej grupy są poza VAT także wtedy, gdy odbiorca nie ma prawa do odliczenia.
Każdą taką transakcję członek, który sprzedaje, wykazuje jednak w osobnej ewidencji, którą prowadzi elektronicznie i wysyła do urzędu skarbowego za każdy miesiąc do 25. dnia następnego miesiąca (art. 109 ust. 11g–11h). Od 1 lipca 2023 r. ewidencja ma strukturę JPK_GV. Jej zakres określa rozporządzenie MF z 30 marca 2023 r. w sprawie ewidencji prowadzonej przez członków grupy VAT (Dz.U. 2023 poz. 727): każda pozycja wskazuje m.in. dokument, członka-nabywcę z jego NIP i wartość dostawy.
Za miesiąc bez transakcji wewnętrznych członek wysyła ewidencję z wartością 0,00, a korektą jest nowa, kompletna ewidencja. Plik trafia do urzędu przez bramkę JPK z programu księgowego albo przez aplikację Klient JPK WEB, co opisuje strona JPK_GV w serwisie podatki.gov.pl.
Sprzedaż poza grupę, transakcje zagraniczne i płatności
Sprzedaż członka na rzecz firmy spoza grupy uznaje się za sprzedaż grupy, a zakup od takiej firmy za zakup na rzecz grupy (art. 8c ust. 2 i 3). Grupa jest też stroną transakcji zagranicznych: składa informacje VAT-UE, rozlicza import usług, a dla VAT to ona jest eksporterem i importerem. Zgłoszenia celne składają jednak członkowie, bo grupa nie istnieje w prawie celnym, a dokumenty potrzebne do stawki 0% przy WDT i eksporcie mogą być wystawione na członka. Z progu 10 000 euro dla sprzedaży na odległość i usług elektronicznych na rzecz konsumentów z innych krajów UE grupa nie skorzysta, jeśli przed wejściem do niej przekroczył go którykolwiek członek albo członkowie przekraczają go łącznie. Wtedy VAT rozlicza się w kraju konsumenta, np. przez OSS.
Metoda kasowa członka nie przechodzi na grupę automatycznie, ale grupa może ją wybrać, zawiadamiając naczelnika. W mechanizmie podzielonej płatności grupa płaci za faktury zakupowe z rachunków członków, a klienci płacą za faktury grupy na rachunek członka. O uwolnienie środków z rachunku VAT członka występuje grupa, a nie członek.
Odliczenie VAT i proporcja w grupie
Grupa odlicza VAT naliczony na zasadach ogólnych (art. 86 ust. 1), a przy działalności mieszanej stosuje prewspółczynnik (art. 86 ust. 2a–2h) i proporcję (art. 90). Proporcję ustala się odrębnie dla każdego członka, a w roku, w którym grupa uzyskała status podatnika, obowiązuje wartość ustalona przez członków na moment jej utworzenia (art. 90 ust. 10c). Jeśli zakupu nie da się przypisać do konkretnego członka, grupa ustala proporcję dla siebie (art. 90 ust. 10d). Transakcji wewnątrz grupy nie uwzględnia się przy liczeniu proporcji.
Każda spółka zachowuje więc własny wskaźnik odliczenia, a wskaźnik grupy dotyczy tylko wydatków wspólnych. Przy takich wydatkach prewspółczynnik grupowy liczy się od obrotu całej grupy, jak uznał WSA w Rzeszowie w wyroku z 24 marca 2026 r. (I SA/Rz 28/26). Sam sposób liczenia wskaźnika opisujemy w tekście o tym, jak wyliczyć proporcję przy sprzedaży mieszanej.
Jak grupa VAT wystawia i odbiera faktury w KSeF?
Obowiązek wystawiania faktur w KSeF dotyczy grupy VAT na tych samych zasadach co innych podatników: od 1 lutego 2026 r. objął firmy, których sprzedaż (z VAT) w 2024 r. przekroczyła 200 mln zł, a od 1 kwietnia 2026 r. pozostałe, z przejściowym zwolnieniem do końca 2026 r. dla najmniejszej sprzedaży fakturowej. Terminy i wyjątki zebraliśmy w przewodniku po harmonogramie i zasadach KSeF.
Fakturę w KSeF wystawia grupa jako podatnik, z NIP grupy w danych sprzedawcy albo nabywcy. Członka, który faktycznie sprzedaje lub kupuje, wskazuje się w węźle Podmiot3, podając jego NIP albo identyfikator wewnętrzny (IDWew) i rolę. W strukturze FA(3) w danych nabywcy (Podmiot2) jest też znacznik GV: wartość „1” oznacza, że faktura dotyczy członka grupy VAT, i wtedy wypełnia się Podmiot3, a wartość „2”, że nie dotyczy.
Przed pierwszą fakturą grupy ustal, kto działa w KSeF w jej imieniu i jak pracownicy członków dostaną dostęp. Modele uprawnień dla grup VAT opisuje część IV Podręcznika KSeF 2.0 Ministerstwa Finansów.
Przy nadawaniu dostępu przydadzą się też różnice między certyfikatem a uprawnieniami w KSeF. Faktury, które spółka wystawiła i otrzymała przed wejściem do grupy, zostają w KSeF i spółka nadal ma do nich dostęp. Transakcje między członkami, jako niefakturowane, zostają poza KSeF.
Jakie ryzyka wiążą się z grupą VAT?
W czasie istnienia grupy i po utracie przez nią statusu podatnika członkowie odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania z tytułu VAT (art. 8e). Zaległość wynikającą z deklaracji grupy urząd może więc egzekwować od każdego z nich.
Grupa traci status podatnika z dniem poprzedzającym zmianę w stanie faktycznym lub prawnym, która narusza warunki z art. 15a, albo z upływem okresu, na jaki ją utworzono (art. 15a ust. 15). Jeśli spółka dominująca sprzeda udziały w jednym z członków i przestanie spełniać warunek powiązania finansowego, grupa przestaje być podatnikiem dzień przed tą zmianą. Przedstawiciel ma 14 dni na zgłoszenie zmiany naczelnikowi (ust. 14), a naczelnik wykreśla grupę z rejestru z urzędu. Członkowie wracają wtedy do rejestru VAT w dotychczasowym statusie, bez nowego zgłoszenia.
Składu grupy nie da się zmienić w trakcie okresu umowy. Nie dołączysz do niej spółki przejętej w tym czasie ani nie wyłączysz dotychczasowego członka (art. 15a ust. 9), więc zmiana składu oznacza w praktyce nową grupę.
Za okres, w którym grupa utraciła status, składa się deklarację, a nadwyżkę VAT naliczonego zwraca się przedstawicielowi albo odlicza w jego rozliczeniu za następny okres (art. 8d ust. 2 i 3). Przedstawiciel może też później korygować rozliczenia za okresy działania grupy (ust. 4). MF zastrzega ponadto w objaśnieniach, że wobec grupy można zastosować klauzulę nadużycia prawa, a wtedy transakcje wewnętrzne mogą zostać opodatkowane.
Kiedy grupa VAT się opłaca? Przykład
Grupa VAT opłaca się przede wszystkim tam, gdzie jedna spółka świadczy usługi drugiej, a ta nie może odliczyć całego VAT.
Polska spółka A, należąca do zagranicznej grupy, prowadzi centrum usług wspólnych i ma 100% udziałów w spółce B. Spółka B świadczy głównie usługi finansowe zwolnione z VAT, a jej proporcja wynosi 10%. A sprzedaje B usługi IT i księgowe za 1 000 000 zł netto rocznie, ze stawką 23%.
- VAT od usług A dla B bez grupy: 1 000 000 zł × 23% = 230 000 zł.
- VAT, który B odlicza według proporcji: 230 000 zł × 10% = 23 000 zł.
- Nieodliczony VAT, który zostaje kosztem B: 230 000 zł − 23 000 zł = 207 000 zł rocznie.
- W grupie VAT ta usługa nie podlega VAT, więc koszt 207 000 zł nie powstaje. W minimalnym, trzyletnim okresie umowy daje to 3 × 207 000 zł = 621 000 zł.
Wynik jest uproszczony. Spółka A kupuje sprzęt, licencje i usługi od firm zewnętrznych, a w grupie odliczenie VAT od tych zakupów liczy się według opisanych wyżej zasad proporcji. Część korzyści może więc zniknąć, dlatego przed decyzją policz oba warianty na danych z ostatniego roku.
Przykład uproszczony, liczby przykładowe. Opracowanie Aider Polska.
Grupa zwykle się nie opłaca, gdy wszyscy członkowie mają pełne prawo do odliczenia, a transakcji wewnętrznych jest niewiele. Zostaje wtedy głównie korzyść płynnościowa, a po drugiej stronie stoją obowiązki i ryzyka opisane wyżej.
Podsumowanie
Zanim spółki podpiszą umowę, policz, ile VAT od usług wewnątrz grupy zostaje dziś kosztem, i sprawdź, czy powiązanie finansowe jest bezpośrednie i przetrwa planowane zmiany właścicielskie przez co najmniej trzy lata. Jeśli rachunek wychodzi na plus, przygotuj JPK_GV, uprawnienia w KSeF i zasady finansowania VAT w umowie, zanim nadejdzie data startu grupy.
Artykuł ma charakter informacyjny i przedstawia stan prawny na listopad 2026 r. Nie stanowi porady podatkowej. Przed decyzją o utworzeniu grupy VAT przeanalizuj sytuację swoich spółek ze specjalistą od VAT.
Najczęściej zadawane pytania
-
-
Członek może przelać pieniądze ze swojego rachunku VAT na rachunek VAT przedstawiciela grupy (art. 62b ust. 2 pkt 6a Prawa bankowego). W komunikacie przelewu podaje kwotę, w miejscu numeru faktury wpisuje wyrazy „przekazanie – grupa VAT” i dodaje numer identyfikujący grupę. Tę możliwość wprowadził pakiet SLIM VAT 3 (ustawa z 26 maja 2023 r.).
-
Nie. Podatkowa grupa kapitałowa (PGK) służy do wspólnego rozliczania CIT, a grupa VAT, nazywana też podatkową grupą VAT, dotyczy wyłącznie VAT. Spółki mogą utworzyć grupę VAT bez zakładania PGK.
-
Przechodzi do grupy, jeśli członek wykazał ją do przeniesienia. W rozliczeniu za pierwszy okres grupa uwzględnia nadwyżki VAT naliczonego do przeniesienia na następny okres, wykazane w ostatnich deklaracjach złożonych przez członków przed wejściem do grupy (art. 8d ust. 1). Przepis nie obejmuje kwot, których zwrotu członek zażądał.
-
W wykazie podatników VAT widnieje grupa. Członkowie mają status „wykreślony” z powodu wejścia do grupy, a ich rachunki bankowe są pokazywane jako rachunki grupy (art. 96b ust. 3c). Kontrahent sprawdza więc rachunek po NIP grupy z faktury. Szczegóły samego wykazu opisujemy w tekście o tym, jak działa biała lista podatników VAT.
-
Naczelnik urzędu skarbowego właściwy dla przedstawiciela. Stroną postępowań w VAT jest grupa, ale status kontrolowanego ma każdy członek. O wiążącą informację stawkową grupa występuje przez przedstawiciela.
-