Odstąpienie od umowy – kiedy trzeba skorygować VAT z faktury zaliczkowej?

W praktyce gospodarczej często dochodzi do sytuacji, w których strony zawierają umowę, a następnie – z różnych przyczyn – decydują się od niej odstąpić. Jeśli wcześniej została wystawiona faktura zaliczkowa, pojawia się pytanie: czy i kiedy należy skorygować VAT? Odpowiedź zależy od kilku kluczowych czynników. Poniżej sprawdzamy od jakich.

Obowiązek podatkowy przy zaliczce

Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania zaliczki, czyli jeszcze przed wykonaniem usługi lub przed dostawą towaru – zgodnie z art. 19a ust. 8 ustawy o VAT. Wystawienie faktury zaliczkowej skutkuje koniecznością rozliczenia VAT należnego przez sprzedawcę oraz prawem do odliczenia VAT naliczonego przez nabywcę. Jeśli strony odstępują od umowy, a zaliczka zostaje zwrócona, należy wystawić fakturę korygującą. Wówczas:

• sprzedawca może obniżyć VAT należny,
• nabywca musi skorygować wcześniej odliczony VAT naliczony.

Jednakże sytuacja komplikuje się, gdy zaliczka nie zostaje zwrócona lub jej zwrot następuje z opóźnieniem.

Kiedy można skorygować VAT przy odstąpieniu od umowy?

Korekta VAT powinna być dokonana w okresie, w którym zawarto porozumienie o odstąpieniu od umowy, a nie wstecznie – do momentu pierwotnego odliczenia VAT z faktury zaliczkowej. Przykładowo, jeśli strony odstąpiły od umowy w listopadzie 2024 r., korekta powinna być ujęta w deklaracji VAT za ten miesiąc.

Co z VAT-em, gdy zaliczka nie została zwrócona?

Jeśli zaliczka nie została zwrócona, sytuacja się różnicuje, tj.:

• sprzedawca nie może skorygować VAT należnego, dopóki nie zwróci zaliczki;
• nabywca musi skorygować VAT naliczony, nawet jeśli nie otrzymał zwrotu i nie wystawiono faktury korygującej.

Podstawą prawną w przypadku nabywcy jest art. 91 ust. 7d ustawy o VAT, który nakazuje korektę w przypadku zmiany prawa do odliczenia – a taka zmiana następuje, gdy dostawa nie zostanie zrealizowana.

W interpretacji z 14 marca 2024 r. (sygn. 0113-KDIPT1-1.4012.17.2024.2.RG) organ podatkowy, odwołując się do orzecznictwa TSUE, stwierdził, że: „(…) nabywca zobowiązany jest do dokonania korekty odliczenia podatku naliczonego z tytułu zapłaconej zaliczki niezależnie od tego czy otrzymał zwrot tej zaliczki i czy została wystawiona na tą okoliczność faktura korygująca, jeżeli po wpłaceniu zaliczki okaże się, że dostawa nie zostanie ostatecznie zrealizowana. (…) Odstąpienie od umowy należy bowiem uznać zgodnie z art. 91 ust. 7d ustawy za zmianę prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony.”

Faktura korygująca i JPK_VAT

W przypadku korekty, należy wystawić fakturę korygującą i ująć ją w pliku JPK_VAT za miesiąc, w którym nastąpiło odstąpienie od umowy. Jeśli podatnik rozlicza się kwartalnie, korekta powinna być wykazana w deklaracji za trzeci miesiąc danego kwartału.

Aby sprzedawca mógł obniżyć VAT należny, musi posiadać potwierdzenie otrzymania faktury korygującej przez nabywcę. Jest to wymóg formalny, który zabezpiecza prawidłowość rozliczenia podatku.

Autor:
Paulina Siedlarska, Młodsza Księgowa z katowickiego biura Aider Polska (MDDP Outsourcing)