Samozatrudnienie to wykonywanie działalności gospodarczej we własnym imieniu i na własny rachunek. Wiąże się z koniecznością założenia działalności gospodarczej oraz rozliczania podatków i składek ZUS.
Samozatrudnienie w świetle kodeksu pracy
Kodeks pracy nie zakazuje zatrudniania pracownika na podstawie umowy cywilnoprawnej przez pracodawcę, nawet jeśli obie strony łączyła umowa o pracę.
Przy stosunku pracy występują dwa istotne elementy:
- Pracownik wykonuje pracę pod kierownictwem pracodawcy i na jego rzecz, w miejscu i w czasie określonym przez pracodawcę
- Pracownik za swoją pracę otrzymuje wynagrodzenie i nie ma on możliwości wskazania podwykonawcy. Musi swoją pracę wykonywać osobiście.
Niezgodne z prawem jest zawarcie umowy cywilnej w celu ukrycia stosunku pracy. Umowa o pracę nie może być zastąpiona umową cywilnoprawną, jeżeli zatrudnienie posiada cechy charakterystyczne dla stosunku pracy.
Samodzielna działalność gospodarcza a VAT
Pracownik, który zarejestruje swoją działalność gospodarczą, staje się przedsiębiorcą. Generalnie rozlicza VAT, pod warunkiem że nie korzysta ze zwolnienia podmiotowego lub przedmiotowego z VAT.
Zwolnienie podmiotowe wynika z osiągniętych obrotów (do 200.000 zł rocznie). Jeśli pracownik rozpoczyna prowadzenie własnej firmy w trakcie roku, powyższy limit należy proporcjonalnie zmniejszyć. Trzeba pamiętać, że zwolnienie podmiotowe niekiedy nie przysługuje, dla przykładu podatnicy świadczący usługi prawnicze czy w zakresie doradztwa. Szczegóły znajdziemy w art. 113 ust. 13 ustawy o VAT. Te wyłączenia dotyczą wszystkich podatników, także wykonujących czynności na rzecz byłego pracodawcy.
Natomiast zwolnienia przedmiotowe z VAT to zwolnienia ze względu na rodzaj wykonywanych czynności np. usług ubezpieczeniowych czy finansowych. Wykaz takich usług został uregulowany w art. 43 ust. 1 ustawy o VAT.
Podatek dochodowy przy świadczeniu usług dla byłego pracodawcy
Przedsiębiorca musi dokonać wyboru formy opodatkowania. Podatnik prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą ma możliwość wyboru jednej z poniższych form opodatkowania:
- na zasadach ogólnych według skali podatkowej,
- podatkiem liniowym,
- ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.
Przy wyborze formy opodatkowania należy pamiętać o pewnych ograniczeniach. Przedsiębiorca, który chce wybrać podatek liniowy, może tego dokonać dopiero w kolejnym roku, od momentu rozwiązania umowy o pracę. Nie może więc on skorzystać z podatku liniowego w tym samym roku, w którym wykonywał te same czynności na podstawie stosunku pracy.
Z kolei przedsiębiorca zainteresowany ryczałtem ewidencjonowanym, może to zrobić dopiero po okresie dwóch lat od rozwiązania umowy o pracę. Z tej formy opodatkowania nie może skorzystać w roku, w którym był zatrudniony na umowę o pracę oraz w roku kolejnym.
Składki ZUS dla przedsiębiorcy wykonującego pracę dla byłego pracodawcy
Przedsiębiorca, który rozpoczął wykonywanie działalności gospodarczej, ma prawo do pewnych preferencji w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne. Z kolei wysokość składki zdrowotnej jest uzależniona od formy opodatkowania.
Osoby rozpoczynające prowadzenie działalności gospodarczej mogą skorzystać przez pierwsze 6 miesięcy z tzw. ulgi na start, a następnie przez 24 miesiące z preferencyjnych składek ZUS tzw. mały ZUS.
Gdy przedsiębiorca wykonuje te same czynności, które wykonywał na podstawie umowy o pracę dla byłego pracodawcy przed dniem rozpoczęcia działalności w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym, nie może skorzystać z wymienionych ulg. Przedsiębiorca jest zobowiązany do opłacania składek ZUS w pełnej wysokości. Praca na rzecz byłego pracodawcy nie pozwala również na skorzystanie z tzw. małego ZUSu plus.
Jeśli przedsiębiorca świadczy inne usługi dla dawnego pracodawcy i zakres jego obowiązków uległ zmianie, to ograniczenia dotyczące formy opodatkowania oraz ZUS go nie dotyczą.
Podsumowując, przed przejściem na samozatrudnienie trzeba poznać wszystkie skutki oraz wady i zalety tego rozwiązania
Zalety samozatrudnienia
- możliwość osiągania wyższych dochodów
- większa kreatywność w prowadzeniu biznesu
- swobodna organizacja swojej pracy
- możliwość nawiązania współpracy z innymi przedsiębiorcami i tym samym okazja zwiększenia swojego zysku
- dostęp do oferty skierowanej dla przedsiębiorców np. w bankowości czy możliwość skorzystania z dofinansowania unijnego, samorządowego itp.
Wady samozatrudnienia
- dodatkowe koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej np. prowadzenie księgowości, wynajem biura itp.
- dokumentowanie przychodów poprzez wystawianie faktur sprzedaży
- gromadzenie faktur kosztowych i innych dowodów
- przechowywanie dokumentacji
- opłacanie składek ZUS i podatków
- wyższa odpowiedzialność przedsiębiorcy
Samozatrudnienie wiąże się także z brakiem przywilejów, które daje umowa o pracę:
- brak płatnych urlopów
- potencjalna mniejsza stabilność zatrudnienia
- brak ustawowo określonego okresu wypowiedzenia
- niższa emerytura z ZUS
- brak prawa do urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego
- brak dostępu do finansowanych przez pracodawcę pakietów socjalnych.
Autor:
Agnieszka Bojar, Manager w warszawskim biurze Aider Polska (MDDP Outsourcing)
